प्रत्येक चेष्टाको उद्देश्य सुखप्राप्ति नै हो

सबै मनुष्य र प्राणीहरूले चेष्टा गरेको देखिन्छ र त्यो चेष्टा निस्प्रयोजन होइन; कुनै ने कुनै अभीष्ट प्राप्तिका लागि हो । अभीष्ट के हो त भन्दा दु:खको आत्यन्तिक निवृत्ति र सुखको प्राप्ति । प्रत्येक चेष्टाको उद्देश्य सुखप्राप्ति नै हो भने आत्महत्या गर्न गैरहेको व्यक्तिको चेष्टा नि ? त्यो पनि दु:खबाट छुटकारा फलस्वरूप परम सुखको प्राप्तिका लागि नै हो । तर आत्महन्त्ताको बाटोलाई गलत किन भनियो भने आफूलाई नमारिकनै त्यो परमसुख स्वत: नै सबैकालमा उपलब्ध वस्तु हो । बुद्धले हेय, हेयहेतु, हान र हानोपाय गरेर “चत्वारि आर्यसत्यानि” का सिद्धान्तको प्रतिष्ठा गरेका थिए । हेय भनेको ‘दु:ख’ हो । हेयको अर्थ त्याग्ने लायकको कुरा हो । सबभन्दा त्याग्ने लायकको वस्तु ‘दु:ख’ हो । दु:ख त्यसै आउँदैन । नकमाएको दु:ख आउँदैन । त्यो क्रिया वा विचार जसबाट दु:ख निम्तिन्छ त्यसलाई बुद्धले ‘हेयहेतु’ संज्ञा दिएका छन् ।