कला/साहित्यविचारसम्पादकीय

अध्यात्म-चिन्तन

[mashshare]

 

अध्यात्म-चिन्तन
(अज्ञानबाट बोधतर्फ)

भाद्र १९ , काठमाडौँ। आध्यात्मिक चिन्तक जिद्दू कृष्णमूर्त्तिले प्रयासविहीन अवलोकन (effortless awareness) को धेरै चर्चा गरेका छन् । यो चेतना बेगर सम्भव छैन । हामी जाग्रत अवस्थामा हुँदा चेतनाप्रति सजग हुन सक्छौं । सजग नहुने त धेरै नै छन् । आफ्नो चेतनाप्रति सजग रहनु गाह्रो छैन तर लगातार सजग हुनु गाह्रो छ । कृष्णमूर्त्ति के भन्छन् भने जबर्जस्ती मनलाई सजगतामा जोत्यो भने निन्द्राले गाँज्छ अथवा चिच्याट लागेर त्यो छुट्छ । त्यसैले उनले effortless/passive and choiceless awareness को कुरा गरेका छन् । बौद्धमार्गमा पनि आफ्नो हरेक शारीरिक र मानसिक अवस्थाको सूक्ष्म अवलोकन पश्चात् चेतना निर्मल, शरीर हलका र मानसिक एकाग्रता सिद्ध हुन्छ र बोधि तर्फको मार्ग प्रशस्त हुन्छ ।

अब प्रश्न उठ्छ आफ्नो जागृतिप्रति सजग हुँदा के फाइदा छ ? आफू निर्विचार होइन्छ जसले निर्वाण, बोधि वा समाधिको अवस्थाको अनुभूति गराउँछ । यसैलाई अद्वैत वेदान्तको भाषामा आत्मानुभूति, अपरोक्षानुभूति वा कैवल्य भन्छन् । त्यस अवस्थामा आफ्नो बाहेक अन्यको अनुभव हुँदैन । कसै कसैले त्यसलाई मोक्ष, मुक्ति आदि नाम पनि दिएका छन् । नामले केही फरक पर्दैन ।
भक्ति मार्गको सिद्धान्तमा आफ्नो इष्टदेवको दर्शन, सामीप्य, इष्टमै समाहित हुने र इष्टभन्दा फरक आफ्नो अस्तित्त्वको बोध नहुने जस्ता अवस्था हुन्छन् । अध्यात्म अनुसार बोधि, समाधि, निर्वाण, कैवल्य, आत्मानुभूति, अपरोक्षानुभूति, मुक्ति वा मोक्ष चाहिँ हाम्रो वास्तविक र सहज अवस्था हुन् र प्राय: मानिस जुन अवस्थामा हुन्छन् त्यो अज्ञानले निमन्त्रण गरेको अस्वाभाविक अवस्था हो । हामी सबैलाई यो भ्रम छ कि जुन अवस्था प्राय: देखिन्छ त्यो प्राकृतिक हो । गहन निद्रा जसमा स्वप्न पनि छैन त्यसलाई अद्वैत मतले सहज अवस्था मानेको छ किनभने त्यहाँ प्रपंच खडा गर्ने द्वैत बुद्धि छैन ।

बोधिमार्गले प्रपंचविहीन अवस्थामा पुर्‍याउन सतिपट्ठान, विपस्सना आदि साधना पद्धतिको निर्देश गरेको छ जसको श्रद्धापूर्वक बिना प्रमाद प्रयोग गर्‍यो भने आफ्नो सत्यस्वरूप “बोधि”को उपलब्धि अनायासै हुन्छ। हरे! आफ्नू वास्तविक साँच्चो स्वरूपलाई पाउन दुनियाँभरिको नाटक गर्नु पर्ने ! दाल भात रोटी नै पो छोड्नुपर्ने हो कि भन्ने त्रासले, अथवा विषय-भोग छोड्नु पर्ने हो भन्ने डरले, या त आलस्य, प्रमादकालागि छुट पाइन्न कि भन्ने शंकाले मानिस आफ्नो स्व-को खोज गर्न अघि सर्दैन । सबैलाई sure-shot shortcut बाटोको पर्खाइ छ कि जस्तो लाग्छ । थाल्ने बित्तिकै उपलब्धि कसै-कसैलाई होला तर
“योगी कहावन बडा कठिन है ज्यूँ खुँडा की धार ।
डगमग करै तो गिर पडै कैसे जावै पार ? ।।

News

We mainly focus on quality code and elegant design with incredible support. Our WordPress themes and plugins empower you to create an elegant, professional and easy to maintain website in no time at all.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
Close