स्याङ्जा, १८ कात्तिक ।** स्थानीय सरकारको नेतृत्वमा समुदायस्तरबाटै स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौती पहिचान गरी नीतिगत कार्यान्वयनसम्म पुर्याउन सकिने उदाहरण वालिङ नगरपालिकाले प्रस्तुत गरेको छ।
विश्व एक स्वास्थ्य दिवस २०२६ को अवसरमा वालिङ नगरपालिकाले ‘एक स्वास्थ्य संवाद : समुदायदेखि नीतिसम्म’ विषयक कार्यक्रम आयोजना गर्दै मानव, पशुपन्छी, वनस्पति तथा वातावरणीय स्वास्थ्यबीचको अन्तरसम्बन्धलाई समुदायस्तरमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेको हो।
वालिङ नगरपालिकाको आयोजनामा हेफर इन्टरनेसनल नेपाल, दियालो संस्था, नेपाल वन हेल्थ इन्स्टिच्युट र वालिङ बहुमुखी क्याम्पसको प्राविधिक सहयोग तथा समन्वयमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो।
कार्यक्रमको सुरुवात विद्यार्थीहरूको अगुवाइमा निकालिएको जनचेतनामूलक र्यालीबाट गरिएको थियो। वालिङ बजार परिक्रमा गरेको र्यालीपछि वालिङ बहुमुखी क्याम्पसका विद्यार्थीहरूले एक स्वास्थ्यसम्बन्धी सडक नाटक प्रस्तुत गरेका थिए।
सडक नाटकमा उठे समुदायका स्वास्थ्य चुनौती
सडक नाटकमार्फत रेबिजजस्ता पशुबाट मानिसमा सर्न सक्ने रोग, एन्टिमाइक्रोबियल रेसिस्टेन्स (AMR), तरकारी उत्पादनमा विषादीको अव्यवस्थित प्रयोग तथा दूध, मासु र तरकारीको खाद्य सुरक्षासम्बन्धी जोखिमलाई प्रस्तुत गरिएको थियो।
मानव, पशुपन्छी, वनस्पति र वातावरणको स्वास्थ्य एकअर्कासँग गहिरो रूपमा जोडिएको सन्देश दिँदै एउटा क्षेत्रको स्वास्थ्य संरक्षणका लागि अन्य क्षेत्रको सुरक्षासमेत आवश्यक रहेको विषय नाटकमार्फत उजागर गरिएको थियो।
विशेषगरी पशुपन्छीमा एन्टिबायोटिक औषधिको अनुचित प्रयोगले औषधि प्रतिरोधी समस्या बढाउन सक्ने तथा कृषि उत्पादनमा विषादीको अव्यवस्थित प्रयोगले मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा असर पार्न सक्ने विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाइएको थियो।
समुदायका सवालदेखि बहुपक्षीय संवादसम्म
सडक नाटकपछि पत्रकारको सहजीकरणमा आयोजित ‘एक स्वास्थ्य संवाद’ कार्यक्रममा स्थानीय जनप्रतिनिधि, प्रदेश तथा जिल्लास्तरीय सरकारी अधिकारी, प्राविधिक विज्ञ, कृषक, सहकारीकर्मी र समुदायका प्रतिनिधिहरूबीच छलफल भएको थियो।
कार्यक्रममा वालिङ नगरपालिकाका प्रमुख कृष्ण खाँण, उपप्रमुख कविता तिवारी गैह्रे, जनस्वास्थ्य अधिकृत कमल पाण्डे, गण्डकी प्रदेशको कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयका डा. राजेश चौधरी, नेपाल वन हेल्थ इन्स्टिच्युटका सचिव संकल्प भट्टराई, कृषि विकास कार्यालय स्याङ्जाका नारायणप्रसाद पाठक तथा कृषि विकास स्रोत केन्द्रका प्रमुख सुदीप रेग्मीलगायतको सहभागिता थियो।
छलफलमा मानव स्वास्थ्य, पशु स्वास्थ्य, कृषि, खाद्य सुरक्षा र वातावरणीय क्षेत्रबीच प्रभावकारी समन्वय कायम गरी समुदायमा देखिएका स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौती समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको थियो।
रेबिज तथा अन्य जुनोटिक रोगको रोकथाम, एन्टिबायोटिकको जिम्मेवार प्रयोग, सुरक्षित कृषि उत्पादन, विषादी व्यवस्थापन, खाद्य स्वच्छता र वातावरण संरक्षणका विषयमा सम्बन्धित क्षेत्रको भूमिका तथा साझा जिम्मेवारीबारे छलफल गरिएको थियो।
सातबुँदे ‘वालिङ एक स्वास्थ्य घोषणापत्र २०८३’ जारी
कार्यक्रमको मुख्य उपलब्धिका रूपमा सातबुँदे ‘वालिङ एक स्वास्थ्य घोषणापत्र २०८३’ जारी गरिएको छ।
घोषणापत्रमार्फत एक स्वास्थ्य नीति तथा कार्यविधिको प्रभावकारी कार्यान्वयन, मानव तथा पशु स्वास्थ्य, कृषि र वातावरणीय क्षेत्रबीच समन्वय, रेबिजलगायत जुनोटिक रोगको रोकथाम, एन्टिबायोटिकको जिम्मेवार प्रयोग, सुरक्षित कृषि उत्पादन र खाद्य स्वच्छता प्रवर्द्धनमा साझा प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।
त्यसैगरी किसान, सहकारी, विद्यालय, स्वास्थ्य स्वयंसेविका, युवा तथा समुदायको सहभागिता बढाउने, साझा प्राथमिकताका आधारमा संयुक्त कार्ययोजना निर्माण गर्ने, जिम्मेवारी निर्धारण गर्ने र नियमित अनुगमन तथा समीक्षा गर्ने विषयलाई समेत घोषणापत्रमा समेटिएको छ।
‘समृद्ध समुदाय निर्माणको आधार : एक स्वास्थ्यमा साझा प्रतिबद्धता, सहकार्य र व्यवहार’ भन्ने मूल नारासहित जारी घोषणापत्रले जनचेतनालाई व्यवहार परिवर्तन र संस्थागत सहकार्यसँग जोड्ने लक्ष्य राखेको छ।
अन्य स्थानीय तहका लागि पनि सिकाइको अवसर
वालिङ नगरपालिकाले यसअघि नै एक स्वास्थ्यसम्बन्धी नीति तथा कार्यान्वयन निर्देशिका स्वीकृत गरी यस अवधारणालाई स्थानीय नीति तथा कार्यक्रममा समेट्दै आएको छ। यसपटकको कार्यक्रमले नीतिगत प्रतिबद्धतालाई समुदायस्तरको अभ्यास र सरोकारवालाको सहभागितासँग जोड्ने अवसर प्रदान गरेको छ।
स्थानीय स्वास्थ्य चुनौती पहिचान गर्ने, समुदायलाई सहभागी गराउने, आवश्यक नीति निर्माण गर्ने, विभिन्न क्षेत्रबीच संवाद र सहकार्य बढाउने तथा साझा प्रतिबद्धतालाई कार्यान्वयनमा लैजाने अभ्यास अन्य स्थानीय तहका लागि पनि अनुकरणीय सिकाइ बन्न सक्ने आयोजकको अपेक्षा छ।
एक स्वास्थ्य अवधारणालाई स्थानीय सरकारका नीति, वार्षिक योजना तथा कार्यक्रमसँग जोड्न सके सामुदायिक स्वास्थ्य, दिगो कृषि, सुरक्षित खाद्य प्रणाली र वातावरण संरक्षणमा योगदान पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
वालिङको यो पहलले एक स्वास्थ्य अभियान राष्ट्रिय तहबाट मात्र सुरु हुनुपर्छ भन्ने छैन, समुदायबाटै यसको सुरुवात गरी स्थानीय सरकारको नेतृत्व र बहुपक्षीय सहकार्यबाट संस्थागत गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिएको छ।
अब घोषणापत्रमा गरिएका प्रतिबद्धतालाई मापनयोग्य कार्ययोजना, आवश्यक स्रोत परिचालन, स्पष्ट जिम्मेवारी र नियमित अनुगमनसँग जोड्नु यसको आगामी चुनौती हुनेछ। त्यसो गर्न सके वालिङको यो अभ्यासले स्थानीय समुदायलाई दीर्घकालीन लाभ पुर्याउनुका साथै नेपालका अन्य नगरपालिकालाई समेत उपयोगी अनुभव प्रदान गर्न सक्नेछ।
About the Author
